Granic I Rzeczypospolitej broniły wojska najemne zwane także zaciężnymi oraz pospolite ruszenie szlacheckie. Wojsko zaciężne było stałą siłą zbrojną państwa. Wojska te zostały podzielone na autorament narodowy i cudzoziemski. W skład autoramentu narodowego wchodziła: jazda lekka, pancerni i husaria. Husaria była formacją, której sława sięgnęła daleko poza granice Polski i Europy. Podziwiał ją cały ówczesny świat. Została stworzona na początku XVI wieku, została rozwiązana pod koniec wieku XVII. Na jej konto przez niemal wiek istnienia nie można zapisać żadnej poważnej porażki. Pokonywała w wielu bitwach wojska szwedzkie, tureckie, tatarskie i moskiewskie. Była więc wyjątkowo skuteczną formacją wojskową. Jej nazwa pochodzi z języka węgierskiego lub serbskiego.

Jak narodziła się husaria?

Powstanie husarii zawdzięczamy Serbom i Węgrom. Na początku XVI wieku przybyli oni do Polski z zamiarem walki z Turkami. Husaria rozwinęła się z lekkiej jazdy najemnej, która już w XIV wieku powstała na terytorium Węgier. Formacja ta – racowie formowana była głównie z Serbów, którzy zamieszkiwali Baczkę, Banat i należącą do Węgier część Dalmacji. Pierwsze polskie chorągwie husarskie powstały w roku 1503. Na początku nie nazywano ich jeszcze husarią, ale chorągwiami rackimi.

Zwycięstwa polskiej husarii

Jedną z pierwszych bitew, które stoczyli polscy husarzy była bitwa pod Orszą w roku 1514. Mimo przeważających sił moskiewskich armia pod dowództwem Czelabina została pokonana. Z pewnością duża w tym zasługa chorągwi husarskich. Najwięcej zwycięstw polska husaria odniosła w wieku XVII. Pobiła między innymi znacznie od niej liczniejszą armię szwedzką podczas dowodzonej przez Jana Karola Chodkiewicza bitwy pod Kircholmem w roku 1605. Wartość bojowa, którą reprezentowała husaria najpełniej jednak uwidoczniła w stoczonej 4 lipca 1610 roku bitwie pod Kłuszynem. Husarzy rozprawili się zarówno z piechotą typu zachodniego, rajtarią, która dysponowała uzbrojeniem ochronnym i ciężkimi końmi, jak również z lekką jazdą wschodnią. Zwycięsko zakończyła się także stoczona 7 września 1621 roku bitwa pod Chocimiem. Oczywiście polska husaria stoczyła znacznie więcej bitew, te jednak należą to najważniejszych.

Upadek husarii

Siła bojowa husarii zaczęła stopniowo zanikać wraz z nadejściem nowego, XVIII stulecia. Duży wpływ na spadek siły bojowej tej formacji miało zarówno stopniowe ubożenie szlachty, jak również ogólny kryzys państwa polskiego. Zdaniem historyków wojskowości za ostatnią bitwę, którą stoczyli husarzy można uznać bitwę pod Kliszowem, która miała miejsce 19 lipca 1702 roku. Husaria istniała do roku 1776. W tym roku chorągwie husarskie zostały przekształcone w brygadę kawalerii narodowej.

Elementem, który najbardziej kojarzy się z polską husarią są skrzydła. Były one używane zarówno na paradach, jak i w boju. Wzbudzały nie tylko podziw, ale także strach. Wielu wrogów Rzeczypospolitej jej nie doceniało, o jej sile bojowej przekonywali się dopiero na polu bitwy ponosząc sromotne klęski często ze znacznie mniej licznymi polskimi siłami. Obecnie motyw husarskich skrzydeł jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych elementów tej formacji. Przykładem są koszulki firmy Surge Polonia, która ma w swojej ofercie sportowe koszulki z motywami husarskimi, np. https://surgepolonia.pl/product-pol-1100-Koszulka-kompresyjna-Skrzydla-Husarii-krotki-rekaw.html. To doskonałe połączenie tradycji, współczesnego designu i nowoczesnych technologii.

=